Πέμπτη, 26 Μαρτίου 2015

Η ΟΣΙΑ ΜΑΡΙΑ Η ΑΙΓΥΠΤΙΑ ΠΝΕΥΜΑ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΘΥΣΙΑΣ



Σήμερα Ε΄. Κυριακή των Νηστειών και τελευταία Κυριακή της Μ. Τεσσαρακοστής δυο  μηνύματα μπορούμε να αποκομίσουμε για τον πνευματικό μας αγώνα και την πορεία μας προς στο Πάσχα. Τιμάμε κατ’ αρχάς, τη μνήμη της οσίας μητρός ημών, Μαρίας της Αιγυπτίας η οποία εορτάζεται και κατά την 1η Απριλίου. Το «Ωρολόγιο» γράφει ότι: Πλησιάζοντας το τέλος της αγίας Σαρακοστής, τάχθηκε να εορτάζεται σήμερα η αγία προς τόνωση των ραθύμων και αμαρτωλών σε μετάνοια.
Όταν ήταν δώδεκα ετών η αγία, έφυγε μακριά από τους γονείς της και πήγε στην Αλεξάνδρεια όπου έζησε για 17 χρόνια ασώτως. Έπειτα από περιέργεια ξεκίνησε με πολλούς προσκυνητές για τα Ιεροσόλυμα, να παραβρεθεί στην ύψωση του Τιμίου Σταυρού, όπου όμως συνέχισε την ακολασία και παρέσυρε πολλούς στην απώλεια. Θέλησε μάλιστα να μπει στην Εκκλησία τη μέρα της υψώσεως του Τιμίου Σταυρού, αλλά αισθάνθηκε τέσσερις φορές κάποια αόρατο δύναμη να την εμποδίζει να εισέλθει στο Ναό, ενώ όλοι οι άλλοι έμπαιναν ανεμπόδιστα. Πληγώθηκε αφάνταστα η καρδιά της από το γεγονός αυτό και παρακάλεσε τη Παναγία να της επιτρέψει και ότι θα αλλάξει ζωή. Αμέσως μπήκε μέσα, προσκύνησε το Τίμιο Ξύλο και έφυγε από τα Ιεροσόλυμα, πέρασε τον Ιορδάνη και προχώρησε στα βάθη της ερήμου, προσευχόμενη και ζώντας σκληρή ζωή μετανοίας για 47 χρόνια.  Όταν έφθασε το τέλος της ζωής της συνάντησε ένα ερημίτη που τον έλεγαν Ζωσιμά στον οποίο ζήτησε και εξομολογήθηκε όλη τη ζωή της και τον παρακάλεσε να τη κοινωνήσει των Αχράντων Μυστηρίων. Αυτό έκανε εκείνος ο ερημίτης το επόμενο έτος τη Μεγάλη Πέμπτη. Το μεθεπόμενο έτος επανήλθε ο Ζωσιμάς να την ξανακοινωνήσει, αλλά την βρήκε νεκρή και με ένα σημείωμα που έγραφε: Αββά Ζωσιμά, θάψε μου εδώ το σώμα της αθλίας Μαρίας. Πέθανα την ίδια μέρα που με κοινώνησες των Αχράντων Μυστηρίων. Να εύχεσαι για μένα.
Πρέπει να ήταν τότε το έτος 378 ή κατ' άλλους το 437.
Η οσία Μαρία είναι ζωντανό παράδειγμα της δυνάμεως της μετανοίας. Παρά το ότι βυθίσθηκε μέχρι το κεφάλι στη λάσπη της αμαρτίας, έπειτα μετανόησε και με τη Χάρη του ελέους του Θεού, έφθασε στη καθαρότητα των Αγγέλων. Μπορούμε να γίνουμε όλοι κατάλευκοι, όπως ήμασταν προ του βαπτίσματος, αρκεί να μετανοήσουμε. Αυτό είναι και το πρώτο μήνυμα της σημερινής Κυριακής.
Το δεύτερο είναι μήνυμα θυσίας.  Το παίρνουμε μέσα από την Ευαγγελική περικοπή
Ήδη, αδελφοί μου,  βρισκόμαστε, όπως είπαμε, στις παραμονές των εορτών του Πάσχα, και της Αναστάσεως του Κυρίου μας. «Ιδού αναβαίνομεν εις Ιεροσόλυμα» λέει ο Κύριος, και η Εκκλησία μας σε έναν ύμνο το επαναλαμβάνει: «Ιδού αναβαίνομεν εις Ιεροσόλυμα και παραδοθήσεται ο Υιός του ανθρώπου». Και συνεχίζει «Δεύτε ουν και ημείς και συμπορευθώμεν Αυτώ και συσταυρωθώμεν». Αυτή τη συμπόρευση, αυτή τη συσταύρωση ζητεί σήμερα η Εκκλησία μας. Γι' αυτό το λόγο μας προετοιμάζει.
Τι σημαίνει λοιπόν να πορεύομαι, να βα­δίζω μαζί με τον Χριστό. Σημαίνει, πνεύμα θυ­σίας και πνεύμα διακονίας, δηλώνει πνεύμα συσταυρώσεως. Αποκαλύπτει λοιπόν ο Κύριος, «τα μέλλοντα Αυτώ συμβαίνειν». Ότι δηλαδή ο Υιός του Ανθρώπου, ο Μεσσίας θα παραδοθεί στους αρχιερείς και τους γραμ­ματείς, και θα τον καταδικάσουν σε θάνατο και θα τον παραδώσουν και θα Τον κο­ροϊδέψουν, θα Τον μαστιγώσουν, θα Τον φτύσουν και θα Τον φο­νεύσουν, και την τρίτη μέρα από το θάνατο του θα αναστηθεί. Και οι μαθητές ενώ όλοι πιστεύουν, καταλαβαίνουν, ακούνε ότι κάτι σοβαρό πρόκειται να συμβεί στον Κύριο, δυο από αυτούς ζητούν κοσμικά μεγαλεία. Διδάσκαλε, δώσε μας, όταν θα έλθεις στη δόξα Σου και θα ανέβεις στον επίγειο βασιλικό θρόνο, να καθίσουμε ο ένας από τα δεξιά σου και ό άλλος από τα αριστερά σου. Και ο Χριστός τους απαντά: Δεν είναι τώρα καιρός κοσμικών μεγαλείων και αξιω­μάτων, αλλά κόπων και διωγμών και θανάτου μαρτυρικού.
Οι υπόλοιποι δέκα ζούσαν κι αυτοί το δικό τους κοσμικό πνεύμα. Άρχισαν να αγανακτούν για τη συ­μπεριφορά αυτή του Ιακώβου και Ιωάννη, που ζήτησαν να παραγκωνίσουν τους άλλους και να τιμηθούν περισσότερο. Δεν είχαν βέβαια δεχθεί οι μαθητές το Άγιο Πνεύμα και γι' αυτό έχουν ελαφρυντικά. Εμείς, όμως, Χριστιανοί μου,  που έχουμε δεχθεί το Άγιο Πνεύμα με το Άγιο Βάπτισμα, με το Χρίσμα, με τα άλλα Άγια Μυ­στήρια, έχουμε άραγε αντιληφθεί ότι με το να ακολουθούμε τον Χριστό είναι θυσία;
Και ο Κύριος συνεχίζοντας διευκρινίζει ακόμα περισσότερο τι είναι αυτό το εν Χριστώ θυσιαστικό πνεύμα. Γνωρίζετε, λέει,  ότι οι άρχοντες του κόσμου, συμπεριφέρνονται στους λαούς, σαν να είναι ανεξέλεγκτοι κύριοι τους και σαν οι λαοί να ήταν κτήματα τους και δούλοι τους; Με­ταξύ σας όμως δεν μπορεί, ούτε επιτρέπεται να γίνεται κάτι τέτοιο. Άλλα όποιος θέλει να γίνει μέγας, ένας δρόμος υπάρχει: να γίνει υπηρέτης και να μάθει πώς να υπηρετεί τους άλλους. Όποιος θέλει να γίνει πρώτος οφείλει να γίνει δούλος όλων.
Ας μη φανεί υπερβολικός ό λόγος. Όλα αυτά θα πρέπει να τα κάνετε, γιατί και ο Υιός του Ανθρώπου,  δεν ήλθε στον κόσμο για να υπηρετηθεί, αλλά ήλθε για να υπηρετή­σει και να δώσει τη ζωή του λύτρο για να εξαγοραστούν και ελευ­θερωθούν από την αμαρτία και το θάνατο, πολλοί.
Χριστιανοί μου, το σκεπτόμαστε αυτό; Ό Χριστός ήλθε για να διακονήσει, να υπηρετήσει εμάς τους αμαρτωλούς ανθρώπους. Κι εμείς ένα φρόνημα πρέπει να έχουμε: Με ποιο τρόπο θα υπηρετήσουμε τους άλλους καλύτερα, πώς να γίνουμε διάκονοι, υπηρέτες, δούλοι των άλλων, Αλήθεια. Ποια μορφή θα είχε ή κοινωνία μας, αν όλοι, ο ένας προς τον άλλο φέ­ρονταν σαν να ήταν διάκονος και υπηρέτης του.
Χριστιανοί μου αν θέλουμε σ’ «αυτές τις εορτές να συμπορευθούμε με τον Χριστό, πρέπει να το κάνουμε αυτό: Να έχουμε πνεύμα θυσίας και διακονίας.
Ας γίνει.


Δευτέρα, 23 Μαρτίου 2015

ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ

 25 ΜΑΡΤΙΟΥ: Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΤΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΥ

Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου είναι η αρχή όλων των Δεσποτικών εορτών. Στο απολυτίκιο της εορτής ψάλλουμε: "σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον και του απ' αιώνος μυστηρίου η φανέρωσις...". Το περιεχόμενο της εορτής αναφέρεται στο γεγονός κατά το οποίο ο αρχάγγελος Γαβριήλ – ο άγγελος εκείνος με τον οποίο συνδέονται όλα τα γεγονότα που έχουν σχέση με την ενανθρώπηση του Χριστού – επισκέφθηκε με εντολή του Θεού την Παναγία και την πληροφόρησε ότι έφθασε ο καιρός της σαρκώσεως του Λόγου του Θεού, και ότι αυτή θα γίνη η μητέρα Του. (βλ. Λουκά α', 26-56).
Η λέξη "ευαγγελισμός" αποτελείται από δύο επί μέρους λέξεις, ήτοι εύ και αγγελία, και δηλώνει την καλή είδηση, την καλή αγγελία. Πρόκειται για την πληροφορία που δόθηκε δια του αρχαγγέλου ότι ο Λόγος του Θεού θα ενανθρωπήση για την σωτηρία του ανθρώπου. Ουσιαστικά πρόκειται για την εκπλήρωση της υποσχέσεως του Θεού, που δόθηκε μετά την πτώση του Αδάμ και της Εύας (βλ. Γεν. γ', 15), η οποία λέγεται πρωτευαγγέλιο. Γι' αυτό, η πληροφορία της ενανθρωπήσεως του Λόγου του Θεού είναι η μεγαλύτερη είδηση μέσα στην ιστορία.
Ο αρχάγγελος Γαβριήλ απεκάλεσε την Παναγία "κεχαριτωμένη". Της είπε: "Χαίρε, κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σού, ευλογημένη συ εν γυναιξίν" (Λουκ. α', 28-29). Η Παναγία αποκαλείται "κεχαριτωμένη" και χαρακτηρίζεται "ευλογημένη", αφού ο Θεός είναι μαζί της.
Κατά τον άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά, και άλλους αγίους Πατέρας, η Παναγία είχε ήδη χαριτωθή, και δεν χαριτώθηκε την ημέρα του Ευαγγελισμού. Παραμένοντας μέσα στα άγια των αγίων του Ναού έφθασε στα άγια των αγίων της πνευματικής ζωής, που είναι η θέωση. Εάν το προαύλιο του Ναού προοριζόταν για τους προσηλύτους και εάν ο κυρίως Ναός για τους ιερείς, τα άγια των αγίων προορίζονταν για τον αρχιερέα. Εκεί εισήλθε η Παναγία, δείγμα ότι έφθασε στην θέωση. Είναι γνωστόν ότι στην χριστιανική εποχή ο νάρθηκας προοριζόταν για τους κατηχουμένους και τους ακαθάρτους, ο κυρίως ναός για τους φωτισθέντας, τα μέλη της Εκκλησίας, και τα άγια των αγίων γι' αυτούς που έφθασαν στην θέωση.
Έτσι, η Παναγία είχε φθάσει στην θέωση και πριν ακόμη δεχθή την επίσκεψη του αρχαγγέλου. Για τον σκοπό αυτό χρησιμοποίησε μια ειδική μέθοδο Θεογνωσίας και Θεοκοινωνίας, όπως ερμηνεύει θαυμάσια και θεόπνευστα ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς. Πρόκειται για την ησυχία, την ησυχαστική οδό. Κατάλαβε η Παναγία ότι δεν μπορεί κανείς να φθάση στον Θεό με την λογική, την αίσθηση, την φαντασία και την ανθρώπινη δόξα, αλλά δια του νού. Έτσι νέκρωσε όλες τις δυνάμεις της ψυχής που προέρχονται από την αίσθηση, και δια της νοεράς προσευχής ενεργοποίησε τον νού. Με αυτόν τον τρόπο έφθασε στην έλλαμψη και την θέωση. Και γι' αυτό αξιώθηκε να γίνη Μητέρα του Χριστού, να δώση την σάρκα της στον Χριστό. Δεν είχε απλώς αρετές, αλλά την θεοποιό Χάρη του Θεού.
Η Παναγία είχε το πλήρωμα της Χάριτος του Θεού, συγκριτικά με τους ανθρώπους. Βέβαια, ο Χριστός, ως Λόγος του Θεού, έχει όλο το πλήρωμα των Χαρίτων, αλλά και η Παναγία έλαβε το πλήρωμα της Χάριτος από το πλήρωμα των Χαρίτων του Υιού της. Γι' αυτόν τον λόγο σε σχέση με τον Χριστό είναι κατώτερη, αφού ο Χριστός είχε την Χάρη κατά φύσιν, ενώ η Παναγία κατά μετοχήν, σε σχέση όμως με τους ανθρώπους είναι ανώτερη.
Η απάντηση της Παναγίας στην πληροφορία του αρχαγγέλου ότι θα αξιωθή να γεννήση τον Χριστό ήταν εκφραστική: "Ιδού η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμά σου" (Λουκ. α', 38). Φαίνεται εδώ η υπακοή της Παναγίας στον λόγο του αρχαγγέλου, αλλά και η υπακοή της στον Θεό, για ένα γεγονός που ήταν παράδοξο και παράξενο για την ανθρώπινη λογική. Έτσι υποτάσσει την λογική της στο θέλημα του Θεού.
Η ένωση της θείας με την ανθρώπινη φύση στην υπόσταση του Λόγου, μέσα στην κοιλία της Θεοτόκου, συνιστά την άμεση θέωση της ανθρωπίνης φύσεως. Δηλαδή, από την πρώτη στιγμή που ενώθηκε η θεία με την ανθρώπινη φύση υπάρχει θέωση της ανθρωπίνης φύσεως.
Ο Ευαγγελισμός της Θεοτόκου- Ερμηνεία εικόνας
Τη συμβολή της Θεοτόκου στη σάρκωση του Λόγου του Θεού φέρνει η Εκκλησία μας στη μνήμη των πιστών με την εορτή του Ευαγγελισμού. Η ακολουθία της εορτής είναι στηριγμένη στην αφήγηση του Ευαγγελιστή Λουκά:
«Εν δε τω μηνί τω έκτω απεστάλη ο άγγελος Γαβριήλ υπό του Θεού εις πόλιν της Γαλιλαίας, ή όνομα Ναζαρέτ, προς παρθένον μεμνηστευμένην ανδρί, ω όνομα Ιωσήφ, εξ οίκου Δαυιδ, και το όνομα της παρθένου Μαριάμ. Και εισελθών ο άγγελος προς αυτήν είπε χαίρε, κεχαριτωμένη ο Κύριος μετά σου, ευλογημένη συ εν γυναιξίν. Η δε ιδούσα διεταράχθη επί τω λόγω αυτού, και διελογίζετο ποταπός είη ο ασπασμός ούτος. Και είπεν ο άγγελος αυτή, μη φοβού, Μαριάμ, εύρες γαρ χάριν παρά τω Θεώ. Και ίδου συλλήψη εν γαστρί και τέξη υιόν, και καλέσεις το όνομα αυτού Ιησούν. Ούτος έσται μέγας και υιός υψίστου κληθήσεται, και δώσει αυτώ Κύριος ο Θεός τον θρόνον Δαυίδ του πατρός αυτού, και βασιλεύει επί τον οίκον Ιακώβ εις τους αιώνας, και της βασιλείας αυτού ουκ έσται τέλος. Είπε δε Μαριάμ προς τον άγγελον, πώς έσται μοι τούτο, επεί άνδρα ου γινώσκω; Και αποκριθείς ο άγγελος είπεν αυτή, Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε, και δύναμις υψίστου επισκιάσει σοι, διό και το γεννώμενον άγιον κληθήσεται υιός Θεού... Είπε δε Μαριάμ, ιδού η δούλη Κυρίου, γενοιτό μοι κατά το ρήμα σου. Και απήλθεν απ'; αυτής ο άγγελος» (Από το Ευαγγέλιο της εορτής, Λουκ. 1, 26-38).
Τα όσα εξιστόρησε πιο πάνω ο ιερός Ευαγγελιστής, συνοψίζονται στο απολυτίκιο της εορτής του Ευαγγελισμού, «Σήμερον της σωτηρίας ημών το κεφάλαιον (= η αρχή, η βάση), και του απ'; αιώνος μυστηρίου η φανέρωσις, ο Υιός του Θεού, Υιός της Παρθένου γίνεται, και Γαβριήλ την χάριν ευαγγελίζεται. Διό και ημείς συν αυτώ τη Θεοτόκω βοήσωμεν, Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος μετά σου». Το απολυτίκιο, καθώς και οι λοιποί ύμνοι της εορτής, ζωντανεύει τη σκηνή, τη στιγμή που ο αρχάγγελος Γαβριήλ αναγγέλει στην Παρθένο Μαρία ότι με την επισκίαση του Αγίου Πνεύματος θα γίνει η Μητέρα του Θεού.
Εκείνα που αφηγείται ο Ευαγγελιστής Λουκάς και με την ωραία γλώσσα της ποίησης διαλαλούν οι ύμνοι της Εκκλησίας, τα προβάλλει η βυζαντινή εικόνα του Ευαγγελισμού. Η στάση των προσώπων, η έκφραση και οι χειρονομίες τους, καθώς τα χρώματα και οι λεπτομέρειες της παράστασης, υπομνηματίζουν το γεγονός.
Περιγραφή της εικόνας
Α) Ο αρχάγγελος Γαβριήλ. Είναι ο «πρωτοστάτης άγγελος», ο αγγελιοφόρος του Θεού, που έφερε στην αγνή κόρη της Ναζαρέτ το χαρμόσυνο μήνυμα. Η στάση του σώματός του εκφράζει τη χαρά που έφερε το άγγελμά του. Παρόλο που ο αρχάγγελος βρίσκεται στο έδαφος, παρουσιάζεται με ορμή κίνησης, όπως άλλωστε μαρτυρεί το άνοιγμα των ποδιών του. Στον Ευαγγελισμό της Μονής Δαφνίου η στάση του αγγέλου δίνει με αριστουργηματικό τρόπο την εντύπωση πως η πτήση του δεν έχει τελειώσει, καθώς μιλάει στη Θεοτόκο. Ο Γαβριήλ με το αριστερό του χέρι κρατεί σκήπτρο, που συμβολίζει τον αγγελιοφόρο και όχι κρίνο, όπως μάς έχει συνηθίσει η δυτική ζωγραφική. Το δεξί του χέρι απλώνεται με βίαιη κίνηση προς τη Θεοτόκο σε σχήμα ομιλίας. Βόα σ'; αυτήν κατά το γνωστό τροπάριο «ποιον σοι εγκώμιον προσαγάγω επάξιον; τι δε ονομάσω σε; απορώ και εξίσταμαι. Διο, ως προσετάγην (=διατάχτηκα), βοώ σοι, Χαίρε η Κεχαριτωμένη».
Β) Η Θεοτόκος. Η Μητέρα του Θεού είναι η «κεχαριτωμένη», η ευλογημένη μεταξύ των γυναικών. Η βυζαντινή εικόνα του Ευαγγελισμού την παρουσιάζει άλλοτε να κάθεται στο θρόνο της και άλλοτε όρθια. Στην περίπτωση που η Θεοτόκος εικονίζεται καθισμένη, η εικόνα υπογραμμίζει την υπεροχή της απέναντι στον αρχάγγελο. Στην Εκκλησία μας υμνούμε, ως γνωστό, τη Θεοτόκο ως «την τιμιωτέραν των Χερουβίμ και ενδοξοτέραν ασυγκρίτως των Σεραφίμ» (των αγγελικών δηλαδή ταγμάτων). Εδώ ο αγιογράφος είναι και συνεπής στο απόκρυφο κείμενο. Το Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου γράφει πως η Παναγία «πήρε την πορφύρα, κάθησε στο θρόνο της και την έγνεθε. Και κείνη τη στιγμή στάθηκε μπροστά της ένας Άγγελος». Σ'; άλλες εικόνες η Θεοτόκος είναι όρθια. Με τη στάση αυτή ακούει, κατά κάποιο τρόπο, καλύτερα το θείο μήνυμα.
Στην περίπτωση της Θεοτόκου αξίζει να μελετηθούν κυρίως τα αισθήματά της και οι σκέψεις της, ο ψυχικός της γενικά κόσμος την ώρα του Ευαγγελισμού.
Η εμφάνιση, πρώτα, του αρχαγγέλου και ο χαιρετισμός του, τάραξον τη Θεοτόκο. Το αδράχτι με το νήμα που σύμφωνα με την παράδοση (Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου) κρατούσε στο χέρι της, έπεσε από το φόβο της. Βυθίστηκε σε σκέψεις. Σκεπτόταν τη σημασία του αγγελικού χαιρετισμού. Δεν αμφιβάλλει, δεν απιστεί στη διαβεβαίωση του αρχαγγέλου ότι θα γίνει Μητέρα του Θεού, μόνο με φρόνηση ρωτάει «Πώς έσται μοι τούτο, επεί άνδρα ου γινώσκω;». Εδώ η Θεοτόκος διαφέρει από την Εύα. Εκείνη παρασύρθηκε από τον εγωισμό της και δέχτηκε ανεξέταστα όσα ο σατανάς της πρότεινε. Η Θεοτόκος, αντίθετα, στολισμένη με ταπεινοφροσύνη και υπακοή στο θέλημα του Θεού, ζητάει να μάθει με πιο τρόπο θα πραγματοποιηθούν τα λόγια του αγγελιοφόρου του Θεού. Όταν όμως ο αρχάγγελος τη διαβεβαίωσε πως όλα θα γίνονταν με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος και τη δύναμη του Θεού (το μαρτυρούν το τμήμα του κύκλου και οι ακτίνες που εκπέμπονται από αυτό στο πάνω μέρος της εικόνας), εκείνη ολόψυχα και ανεπιφύλακτα συγκατατέθηκε, «ίδου η δούλη Κυρίου, γένοιτό μοι κατά το ρήμα σου». Στο δοξαστικό των αποστίχων του εσπερινού της εορτής, η Εκκλησία μας δίκαια ψάλλει «Άγγελος λειτουργεί τω θαύματι, παρθενική γαστήρ τον Υιόν υποδέχεται Πνεύμα Άγιον καταπέμπεται, Πατήρ άνωθεν ειδοκεί και το συνάλλαγμα (=συμφωνία) κατά κοινήν πραγματεύεται βούληση, την επιθυμία, τη συμφωνία μεταξύ του Θεού και της Παρθένου, Πλάστη και πλάσματος, γιατί «η σάρκωσις του Λόγου ήτο έργον όχι μόνον του Πατρός και της Δυνάμεώς Του και του Πνεύματος... αλλά και της θελήσεως και της πίστεως της Παρθένου» (άγιος Νικόλαος Καβάσιλας, «Η Θεομήτωρ», σ. 134).
Η αμηχανία και η φρόνηση της Θεοτόκου, που με υπέροχους διαλόγους παρουσιάζουν τα τροπάρια της εορτής του Ευαγγελισμού, εκφράζονται σ'; άλλες εικόνες με την ανοιχτή παλάμη του δεξιού της χεριού. Η χειρονομία αυτή της απορίας είναι σαν να λέει «Γάμου υπάρχω αμύητος, πως ουν παίδα τέξομαι;» (β'; στιχηρό του εσπερινού).
Άλλες εικόνες του Ευαγγελισμού μάς τονίζουν τη συγκατάθεση της Θεοτόκου στα λόγια του αρχαγγέλου. Η Μητέρα του Θεού εικονίζεται με σκυμμένο το κεφάλι (όπως στην εικόνα μας) έχοντας το δεξί της χέρι πάνω στο στήθος της, ή να βγαίνει από το μαφόριό της. αυτά μάς θυμίζουν το «ιδού η δούλη Κυρίου...». Στην εικόνα μας ο αγιογράφος συνδυάζει στη στάση της Θεοτόκου την αμηχανία με τη συγκατάθεση. Παρουσιάζει τη Θεοτόκο με σκυμμένο το κεφάλι και βυθισμένη στις σκέψεις της.
Ο πιστός, καθώς ατενίζει και μελετά και προσκυνεί την εικόνα του Ευαγγελισμού, γεμάτος από χαρά και ευγνωμοσύνη σιγοψάλλει «Άξιον εστίν, ως αληθώς, μακαρίζειν σε την Θεοτόκον, την αειμακάριστον και παναμώμητον και μητέρα του Θεού ημών».
Από το βιβλίο
«Ο Μυστικός Κόσμος των Βυζαντινών Εικόνων»
(α'; τόμος)
Χρήστου Γκότση
Εκδ. Αποστολική Διακονία

Παρασκευή, 6 Μαρτίου 2015

ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΣΗΜΕΡΑ



 Τη Β΄ Κυριακή των Νηστειών η Εκκλησία μας τιμά τη μνήμη τουεν αγίοις Πατρός ημών Γρηγορίου αρχιεπισκόπου Θεσ­σαλονίκης του Παλαμά, ο οποίος ανεδείχθη ο δια­πρεπέστερος θεολόγος της Εκκλησίας μας σε κρίσιμες φάσεις της ιστορίας της. Παράλληλα το ευαγγελικό ανάγνωσμα περιγράφει τη θαυμα­τουργική θεραπεία του παραλυτικού της Καπερναούμ, τον όποιο έφεραν στον Κύριο τέσσερις άνθρωποι, αφού χάλασαν τη στέγη του σπιτιού στο οποίο Εκείνος βρισκόταν.
Αγαπητοί Χριστιανοί.
Σήμερα θυμόμαστε το άνομα του Αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος με τη ζωή του και τη δράση του δίκαια κέρδισε τη σημερινή ημέρα, ημέρα της εορτής του η οποία και θεωρείται η συνέχεια της προηγούμενης Κυριακής που είναι και η επίσημη ημέρα της εορτής της Ορθοδοξίας.
Ο Άγιος Γρηγόριος έπαιξε σπουδαίο ρόλο στην εκκλησιαστική ιστορία της Ορθοδοξίας. Κι αυτό, γιατί κάποιος Βαρλαάμ, Καλαβρός στην καταγωγή προερχόμενος από τους καθολικούς και στην ιδέα φιλόσοφος, ήρθε από τη Δύση και προσπάθησε να επηρεάσει τις θεολογικές τάσεις της Ανατολής. Πολλούς κατατρόπωσε στις συζητήσεις, κι ήταν τόσο λογικοφανής, που κανείς δε τολμούσε να τον αντικρούσει, μάλλον δε, αποκτούσε συνεχώς οπαδούς. Στη δύσκολη αυτή στιγμή, που απειλούνταν με νόθευση τα δόγματα της Εκκλησίας, που γελοιοποιούνταν η νοερά προσευχή και οι πνευματικές καταστάσεις που είχαν σχέση μ’ αυτήν, ο Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς προσέτρεξε και αναχαίτισε τον αιρετικό Καλαβρό. Τα γεγονότα εκείνης της περιόδου έμειναν γνωστά με την ονομασία «Ησυχαστικές έριδες», γιατί το επίμαχο ζήτημα ήταν αν πρέπει να μονώνεται κανείς και να πιέζει τον εαυτό του στην τέλεση της ευχής ή να κάθεται στις αίθουσες διδασκαλίας και να φιλοσοφεί.


Αδελφοί μου.
Στον «Απόστολο» της ημέρας μας δίδεται το σύνθημα «Προσέξτε το έργο της σωτηρίας σας». Τη σωτηρία αυτή την εγγυάται ό ίδιος ό Θεός, τον όποιο γνωρίζουμε όχι απλά εξ ακοής, όχι θεωρητικά με φιλοσοφίες και κείμενα όπως έλεγε ο Βαρλαάμ ο Καλαβρός αλλά χειροπιαστά. Ή δημιουργία, η πλάση που απλώνεται μπρο­στά μας, η ίδια μας η ζωή, αποτελούν την πιο τρανή απόδειξη. Μόνο που πρέπει να τα προσέξουμε Όχι σαν τους γραμματείς, αλλά με διάθεση μετανοίας και αλλαγής τρόπου ζωής. Αυτό ακριβώς προσπαθούμε όλες τούτες τις ημέρες. Τούτο κάνουμε ιδιαίτερα μέσα στη Σαρακοστή. Η Μεγάλη Σαρακοστή είναι ένα σχολείο μετανοίας και η Εκκλησία μας το τονίζει συνέχεια τούτο. Το επαναλαμβάνει σαν το πρωτεύον μάθημα: ΟΙ πτώσεις μας - Ή μετάνοια μας - Ή φιλανθρωπία τού Θεού! Ο Παράδεισος!
Τούτα τα πράγματα λοιπόν  είναι ανάγκη να σχολιάσουμε τούτη τη στιγμή.
Η Ορθοδοξία, κατά πρώτον, δεν είναι ένα κομμάτι του Χριστιανισμού. Είναι ο αλη­θινός Χριστιανισμός, χωρίς αλλοιώσεις και παραχαράξεις. Αν τα αλλά χριστιανικά δόγματα διατηρούν μέχρι σήμερα μια επιφά­νεια, εμείς κρατούμε για 2000 χρόνια την καρδιά, το ύψος και το βάθος, το πλάτος και το μήκος της αλήθειας και της σωτηρίας. Ορθοδοξία είναι ορθή πίστη και ορθή λατρεία του Θεού. Ορθοδοξία είναι ο ανόθευτος Χρι­στιανισμός. Ορθοδοξία είναι η αληθινή Εκκλησία πού ίδρυσε και συντηρεί ό Χριστός σαν ζύμη του κόσμου. Για όλα τούτα αγωνίστηκε και Άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς.
Έτσι λοιπόν, όταν λέμε «Ορθόδοξος Χριστιανός», είναι το ίδιο πράγμα με το να πούμε απλά "Χριστιανός".
Όμως, αυτό που το λέμε θεωρητικά, δυστυχώς δεν το νιώθουμε οι περισσότεροι. Δεν μας αγγίζει στην ψυχή. Δεν το συναντούμε σαν κάτι ιδιαίτερο στη ζωή και τα λό­για μας. Και είναι μεγάλο κρίμα.
Ίσως και να έχουμε την απατηλή εντύπωση ότι "Χριστιανός" είναι ο άνθρωπος των μεγάλων σταυρών, είτε ακόμη που ψευτοζεί ξεκομμένος από τη ζωή. Γι’ αυτό και προτιμούμε να πιστεύουμε στο Θεό με το δικό μας τρόπο, χωρίς καθόλου να είμαστε «η πόλις η επάνω όρους κειμένη».
Λέμε: "εγώ πιστεύω"· αλλά δεν εκκλησιαζόμαστε. Λέμε δεν μου αρέσουν όλοι αυτοί που εκκλησιάζονται και ξεκόβω από την Εκκλησία. Λέμε "εγώ τον έχω τον Θεό μέσα μου"· αλλά παραδίπλα, εκεί μέσα μας, φωλιάζουν χίλιες δυο κακίες και αμαρτίες χωρίς συναίσθηση. Λέμε καθαρή καρδιά αλλά τη καθαρότητα την κάναμε υποκειμενική μας υπόθεση.! Τι συμβαίνει, λοιπόν;  Μήπως αγνοούμε τι είναι χριστιανοσύνη;
Σήμερα λοιπόν εμείς οι χριστιανοί, πηγαίνουμε στην Εκκλησία και στα Μοναστήρια, ανάβουμε κεριά και λαμπάδες, μα ως εκεί εξαντλούμε το χριστιανικό μας καθήκον. Εκ­κλησιαζόμαστε για λίγη ώρα στις μεγάλες γιορτές, αλλά εθιμοτυπικά και για το …καλό. Η θρησκευτικότητα επικεντρώνεται σε σταυρούς και κομποσκοίνια, όμως δεν έχουμε την ελάχιστη διάθεση να θυσιάσουμε και κάτι απ’ τον εαυτό μας· να βγούμε απ’ τη μακαριότητα μας. Προχωράμε μέχρις εκεί που δεν μας κοστίζει τίποτε! Η θρησκευτικότητα μας έχει επιφάνεια, αλλά της λείπει το βάθος, ο συγκλονισμός, η ολοκληρωτική πίστη στο Χριστό.
Ως άτομα έχουμε εκκοσμικεύσει πολλά πράγματα στο "Χριστιανι­σμό" μας. Έχουμε αποκηρύξει την άσκη­ση της προσευχής και της νηστείας· έχουμε περιορίσει την συχνότητα του εκκλησιασμού, του σωστού εκκλησιασμού, έ­χουμε απεμπολήσει την σωφροσύνη και την αγνότητα· έχουμε περικόψει την μελέτη της Αγίας Γραφής και τη μίμηση των  Αγίων. Πως ερμηνεύονται όλα αυτά; Ορθοδοξολογία και σε καμιά περίπτωση ορθοπραξία.
Αδελφοί μου.
Ό παραλυτικός σήμερα ενσαρκώνει με τρόπο αλληγορικό αυτή μας την πνευματική μας παράλυση και αδυναμία. Δεν βρέθηκε κανείς να τον θεραπεύσει, παρά μόνο ο Χριστός. Ή ευαγγελική Ιστορία επαναλαμβάνεται -η τουλάχιστον πρέπει να επανα­λαμβάνεται- και στην προσωπική μας πνευματική πορεία.
Πολλοί μπορεί να υπόσχονται τη «θεραπεία» μας, πρόσωπα, ιδεολογίες, πολιτικά συστήματα, κοινωνικές επαναστάσεις. Μα όλα τούτα μοιάζουν περισ­σότερο με το «γλυφό νερό» το οποίο δεν ανακουφίζει, αλλά μάλλον μεγαλώνει το μαρτύριο της δίψας. Μόνο ό Χρι­στός μπορεί να σώσει τον άνθρωπο, να τον ξανακάνει σωμα­τικά και ψυχικά υγιή. Ο Χριστός, διά της Εκκλησίας Του και των θείων Μυστηρίων.
Το Ευαγγέλιο της θεραπείας του παραλυτικού της Καπερναούμ αποτελεί σωτηριώδη υπόμνη­ση αυτής της αλήθειας και προσκλητήριο αλλαγής.
Έρχεται στην πιο κατάλληλη εποχή, δυο εβδομάδες αφότου άρχισε ή Μεγάλη Σαρακοστή, για να μας βάλει σε σκέψεις.
Συνειδητοποιώ ότι είναι φορτωμένος με πάθη. Κατανοώ πως κατάντησα στο όνομα και μόνο χριστιανός. Λαχταρώ ν’  ακούσω την ουράνια φωνή «Παιδί μου, σου συγχωρούνται οι αμαρτίες». Η Εκκλη­σία, σε κάθε περίπτωση και ιδιαίτερα τώρα τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μας δείχνει τον δρόμο...